Διωγμός της Σερβικής Ορθόδοξης Εκκλησίας στο Μαυροβούνιο

Γράφει ο Αρχιμανδρίτης π. Ευσέβιος Μεαντζια

Ποιός θα έλεγε ότι στο 21ο αιώνα θα ζούμε το διωγμό της Ορθόδοξης Εκκλησίας όπως στην εποχή του Διοκλητιανού ή του Στάλιν. 

Τόσα ανθρώπινα δικαιώματα του ΟΗΕ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Ορθόδοξη Εκκλησία σαν να μην ισχύουν, και αυτό μπορούμε να δούμε ιδιαίτερα στις μέρες μας στον Μαυροβούνιο.

Με κάθε ύπουλο και δόλιο τρόπο η Κυβέρνηση του Μαυροβουνίου προσπαθεί να υποβαθμίσει την κανονικότητα της Σερβικής Ορθόδοξης Εκκλησίας στο Μαυροβούνιο.

 Στο Μαυροβούνιο έχουμε μια Μητρόπολη Μαυροβουνίου με τον  Μητροπολίτη Αμφιλόχιο και τρεις Επισκοπές: την Επισκοπή Μπούδιμλε και Νίκσιτς με το Επίσκοπο Ιωαννίκιο,  τη Επισκοπή Μιλέσεβα με τον Επίσκοπο Αθανάσιο και την Επισκοπή Ζάχουμλιε και Ερζεγοβίνης με τον Επίσκοπο Δημήτριο. Δηλαδή τέσσερις κανονικές Επισκοπές του Πατριαρχείου Σερβίας.  Όλες αυτές Επισκοπές υπάρχουν σχεδόν 10 αιώνες ενώ το σημερινό κράτος Μαυροβουνίου υπάρχει από το έτος του 2006.

Μάλιστα από το 1852 έως 1910 ήταν Πριγκιπάτο του Μαυροβουνίου ενώ από το 1910 έως 1918 ήταν Βασιλιά του Μαυροβουνίου. Όμως κανένας από τους Ηγέτες του Μαυροβουνίου δεν θεωρούσε τον εαυτό του κάτι άλλο εκτός ότι είναι Σέρβοι Ορθόδοξοι Χριστιανοί, όπως μαρτυρούν τα γραπτά τους.

Με την έλευση των κομμουνιστών στην ηγεσία μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο ξεκίνησε φρικτός διωγμός της Σερβικής Ορθόδοξης Εκκλησίας. 

Οι κομμουνιστές εκτέλεσαν τον Μητροπολίτη Ιωαννίκιο μαζί με 120 Ορθόδοξους Κληρικούς μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. 

Δυστυχώς και στις μέρες μας συνεχίζεται διωγμός της Σερβικής Ορθόδοξης Εκκλησίας  στο Μαυροβούνιο από τους απογόνους των κομμουνιστών που σκότωσαν τον Μητροπολίτη Ιωαννίκιο και τους ιερείς. 

Ντυμένοι στα ρούχα της Δημοκρατίας πρώην κομμουνιστές του Μαυροβουνίου δεν έμαθαν να σέβονται ούτε τα ανθρώπινα δικαιώματα ούτε τους τάφους των προγόνων τους, οι οποίοι ήταν Ορθόδοξοι Σέρβοι. 

Το να αρνούνται να είναι απόγονοι των Σέρβων δικαιώματα τους όμως την κανονικότητα του Πατριαρχείου της Σερβίας και την περιουσία της δεν μπορούν να αρπάξουν με το δήθεν Νόμο τους Περί της νομιμότητας της περιουσίας πριν το έτος του  1918.

Τα λόγια του Οικουμενικού Πατριαρχείου κ.κ. Βαρθολομαίου ότι η μόνη κανονική Εκκλησία στο Μαυροβούνιο είναι το Πατριαρχείο Σερβίας με τις Μητροπόλεως της περιφρόνησαν και υποστηρίζουν την ψεύτικη Εκκλησία του Μαυροβουνίου. 

Τα προηγούμενα χρόνια αλλά ιδιαίτερα τους τελευταίους μήνες και μέρες η Κυβέρνηση του Μαυροβούνιο παραβίαζε όλα ανθρώπινα δικαιώματα της Σερβικής Ορθόδοξης Εκκλησίας στο Μαυροβούνιο. Πρόσφατα  έχουν  συλλάβει  τον Επίσκοπο Ιωαννίκιο και τους ιερείς που συμμετείχαν στην Λιτανεία την ημέρα του Αγίου Βασιλείου του  Όστρογκ.

Όμως σήμερα το πρωί ήρθαν στο νέο Μοναστήρι του Αγίου Βασιλείου του Όστρογκ κοντά στην παραθαλάσσια  πόλη Ούλτσιν και κατεδάφισαν το κονάκι της Μονής με τις μπουλντόζες, μάλιστα με την έντονη παρουσία των αστυνομικών. 

Χωρίς καμμία προηγούμενη ειδοποίηση ήρθαν και κατεδάφισαν το κτίριο της Μονής με την υποστήριξη της Ειδικής Κατασταλτικής Αντιτρομοκρατικής Μονάδας σαν να είναι οι μοναχές τρομοκράτες!

Με τέτοιο τρόπο η σύγχρονη Κυβέρνηση του Μαυροβούνιου συνεχίζει τα έργα των προγόνων τους των  κομμουνιστών και χωρίς ντροπή ήδη δημοσίευσε το αρμόδιο Υπουργείο του Μαυροβουνίου στο Twitter του ότι κατεδάφισαν το κτίριο επειδή δεν είχε οικοδομική άδεια. 

Τέτοια υποκρισία ντυμένη δήθεν στο ρούχο της Δημοκρατίας δεν υπάρχει πουθενά. Αν ήταν πραγματικά Δημοκράτες πρώτα έπρεπε να  ενημέρωσαν την Μητρόπολη Μαυροβουνίου  αλλά αφού δεν έχουν καμμία σχέση με την Δημοκρατία το έγκλημα τους θα παραμείνει στην ιστορία. 

Ήδη ο Μητροπολίτης Αμφιλόχιος δήλωσε σήμερα  μετά την Λειτουργία «ότι με τέτοια συμπεριφορά η Κυβέρνηση του Μαυροβούνιο θα μείνει χωρίς την ευλογία του Αγίου Βασιλείου του Όστρογκ!»

Ο Θεός να δώσει δύναμη στο Μητροπολίτη Αμφιλόχιο και στις μοναχές της Μονής του Αγίου Βασιλείου του Όστρογκ,  όπως και σε όλους τους Ορθόδοξους Σέρβους στο Μαυροβούνιο με την χάρη του Θεού να ξεπεράσουν αυτό πειρασμό και να βγούνε  νικητές.

Πηγή: www.enromiosini.gr

Η παρουσία του Αγίου Πνεύματος εντός της Εκκλησίας. Εκκλησία – Αίρεση – Ενότητα

Η Κατάλυση κατά την εορτή της Αποδόσεως του Πάσχα

Νικόλαος Γεωργαντώνης

θεολόγος - ιεροψάλτης

Ο θεσμός της νηστείας είναι αρχαίος. Πρωτοεμφανίζεται ως εντολή του Θεού στο πρώτο βιβλίο της Παλαιάς Διαθήκης, τη Γένεση[1]. Παρακούοντας αυτή την εντολή οι Πρωτόπλαστοι εισήλθαν στην αμαρτία και τη φθορά. Η νηστεία δεν υπάρχει ως αυτοσκοπός στον πιστό, αλλά χρησιμοποιείται ως μέσο αγωγής του ανθρώπου. Υπάρχουν αρκετά παραδείγματα νηστείας στην Παλαιά Διαθήκη[2] που δείχνουν ότι δεν είναι μια ξένη παράδοση πρός την Ορθόδοξη Εκκλησία. Αυτή η παράδοση συνεχίζεται και στην Καινή Διαθήκη με τον ίδιο τον Κύριο Ιησού Χριστό να δίνει αυτό το παράδειγμα[3]. Η νηστεία πρέπει όμως να συντελείται υπό μερικές προϋποθέσεις και όχι να γίνεται όπως στην περίπτωση του Φαρισαίου[4] με επίδειξη και περηφάνια, αλλά με ταπείνωση, χωρίς να το γνωρίζει κανείς[5].

Η ανθρώπινη αδυναμία κατανοείται από την Ορθόδοξη Εκκλησία και έγκειται στην διάκριση του πνευματικού πώς θα εφαρμοστεί από τον καθένα ό,τι έχει θεσπιστεί. Δεν είναι όλοι ίδιοι με τα ίδια προβλήματα και πάθη. Γι’ αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό ο κάθε πιστός να έχει έναν έμπειρο πνευματικό. Χωρίς οδηγό δεν μπορεί κανείς να φτάσει ασφαλώς στον Θεό. Στην Ορθόδοξη Εκκλησία υπάρχουν κανόνες τους οποίους ο πιστός ακολουθεί με τις νουθεσίες του πνευματικού του. Το Πηδάλιο δεν είναι ένα βιβλίο δικαίου αλλά, όπως φανερώνεται από τ’ όνομά του, κατευθύνει τους πιστούς στη σωτηρία. Με βάση αυτά που ειπώθηκαν, θα γίνει μια αναφορά στην τάξη της νηστείας όπως υπάρχει στην Ορθόδοξη Χριστιανική Εκκλησία κατά την περίοδο του Πεντηκοσταρίου και συγκεκριμένα για την εορτή της Αποδόσεως του Πάσχα.

            Κατ’ αυτήν την περίοδο υπάρχει κατάλυση οίνου και ελαίου κάθε Τετάρτη και Παρασκευή μέχρι την εορτή των Αγίων Πάντων (κατά την Διακαινίσημο εβδομάδα και τη τελευταία εβδομάδα μεταξύ Κυριακής της Πεντηκοστής και των Αγ. Πάντων υπάρχει κατάλυση εις πάντα). Υπάρχουν όμως δύο εορτές που εορτάζονται μέσα σε αυτήν τη περίοδο, την ημέρα της Τετάρτης. Η πρώτη είναι η εορτή της Μεσοπεντηκοστής και η δεύτερη είναι η Απόδοση του Πάσχα. Σημειώνεται ότι και στις δύο αυτές εορτές, υπάρχει κατάλυση μόνο ιχθύος. Για την Μεσοπεντηκοστή δεν έχει σημειωθεί κάποια άλλη άποψη ως προς αυτήν τη παράδοση. Για την εορτή της Αποδόσεως του Πάσχα σημειώνεται μια διαφορετική αντίληψη ως πρός τον τρόπο κατάλυσης. Πολλοί πιστεύουν ότι επειδή κατά την Απόδοση λέγονται ακριβώς τα ίδια όπως της κυρίας εορτής, γίνεται το ίδιο και με την κατάλυση. Αν όμως ερευνήσει κανείς βαθύτερα, θα διαπιστώσει ότι δεν είναι έτσι τα πράγματα. Τόσο το Πηδάλιο όσο και το Τυπικό της Ορθοδόξου Εκκλησίας σημειώνει ότι κατ’ αυτήν την ημέρα γίνεται κατάλυση ιχθυός[6]. Επίσης, υπάρχουν και άλλα σημεία που διαφοροποιούνται ως πρός την ημέρα της Αναστάσεως. Αρχικά, δεν υπάρχει το «Δεύτε λάβετε φώς...» και εν συνεχεία η τελετή της Αναστάσεως. Γίνεται η έναρξη της ακολουθίας με το «Χριστός Ανέστη» και ψάλλεται η ίδια ακολουθία με αλλαγή το συναξάριο της ημέρας, Απόστολο και Ευαγγέλιο της ημέρας. Αυτό όμως γίνεται σε κάθε απόδοση Δεσποτικής και Θεομητορικής εορτής. Από μόνο του δε συνεπάγεται ότι μπορεί να υπάρξει κατάλυση εις πάντα την Τετάρτη που τελείται η Απόδοση του Πάσχα. Δε μειώνεται το χαρμόσυνο της ημέρας που δηλώνεται με την κατάλυση ιχθύος, αλλά διακρίνεται και με αυτόν τον τρόπο από την ημέρα της εορτής της Αναστάσεως.

Υπάρχει το ελεύθερο ο κάθε άνθρωπος να πράξει ό,τι θέλει στη ζωή του διότι έχει δοθεί το αυτεξούσιο από τον Θεό στον άνθρωπο. Δεν σημαίνει αυτό όμως ότι μπορεί να υπάρξει αλλοίωση, παραχάραξη και οποιαδήποτε αλλαγή των ιερών κανόνων και παραδόσεων της Ορθοδόξου Εκκλησίας. Οι Άγιοι Απόστολοι και στη συνέχεια οι Πατέρες της Εκκλησίας, ύστερα από Θεία φώτιση, θέσπισαν τους κανόνες της Εκκλησίας που σχετίζονται με κάθε θέμα της ζωής μας. Είναι ανάρμοστο να καταργούνται άνευ λόγου και αιτίας. Η νηστεία ίσως φαίνεται σε πολλούς ως μια μικρή λεπτομέρεια, αλλά αυτό δεν αντανακλά την αλήθεια. Είναι πολύ σημαντική διότι ακόμη και δαίμονες εκβάλλει[7]. Βέβαια, η νηστεία δε λειτουργεί από μόνη της ευεργετικά για την σωτηρία του ανθρώπου, αλλά πάντα με συνεργία της προσευχής, μελέτης της Αγ. Γραφής, των Πατέρων της Εκκλησίας και της μετοχής των Θείων Μυστηρίων.

Η ανθρώπινη αδυναμία ασκεί σε πολλές φάσεις της ζωής του ανθρώπου πόλεμο κατά της ψυχής. Οι λογισμοί και τα πάθη έρχονται μέσω της αδυναμίας του ανθρώπου και αποσκοπούν στην κατατρόπωση της ψυχής. Η νηστεία όμως συνοδευόμενη από αυτά που ειπώθηκαν νωρίτερα, βοηθούν στην προφύλαξη από τον αόρατο πόλεμο. Έτσι, αποδεικνύεται ότι δε χρειάζεται να υπάρχει προβληματισμός στο αν υπάρχει κατάλυση εις πάντα ή μόνο ιχθύος κατά την Τετάρτη της Αποδόσεως του Πάσχα. Η Ορθόδοξη Εκκλησία εξηγεί με τον πιο σαφή τρόπο πώς πρέπει να πορευτεί ο καθένας κατά την περίοδο της Πεντηκοστής αλλά και γενικά. Το τελικό ζητούμενο είναι ο καθένας να γνωρίζει τα όρια της πίστεως και να μην προσπαθεί να τα αλλάξει προς ίδιον όφελος.

---

[1] Γεν. 2, 16 – 17

[2] Εξ. 34, 27 – 28, Δαν. 9, 3 – 5, Ησ. 58, 2 – 12

[3] Ματθ. 4, 1 – 2

[4] Λουκ. 18, 11 – 12 

[5] Ματθ. 6, 16 – 18

[6] Αγαπίου Ιερομονάχου και Νικοδήμου Αγιορείτου, Πηδάλιον», σελ. 789, Πεντηκοστάριον, Δ’ Εκδ. 1875, σελ. 144, Ρήγα, π. Γεωργίου, Τυπικόν, σελ. 859

[7] Ματθ. 17, 14 – 21

Κήρυγμα π. Γεωργίου Σχοινά, Κυριακή της Πεντηκοστής, 07 Ιουνίου 2020

Πηγή: www.eulogia.gr

"Ηγούμενος Κασσιανός Ησυχαστής"

Στους απλούς και ταπεινούς δούλους Του ο Θεός αποκαλύπτει τα μυστήρια Του ενώ στους υπερήφανους παραμένουν άγνωστα εξαιτίας του εγωϊσμού τους.

Ένας από απλούς και ταπεινούς δούλους του Κυρίου μας ήταν ο Ηγούμενος Κασσιανός του σημαντικότερου Μοναστηριού στην Σερβία, της Βασιλικής Λαύρας Στουντένιτσα αφιερωμένο στην Κοίμηση της Θεοτόκου.

Προερχόταν από μια απλή οικογένεια από το χωρίο Τσούκοϊεβτσι κοντά στην πόλη Κράλιεβο. Γεννήθηκε περίπου 1901 και στην Θεία Βάπτιση έλαβε το όνομα Σλάβκο.

Όταν ήταν 20 χρονών αποφάσισε να γίνει μέλος της Ορθόδοξης θρησκευτικής οργάνωσης «Μπογομόλϊτσι» που κυριολεκτικά σημαίνει «οι πιστοί που προσεύχονται στο Θεό». Να μην γίνει η Οργάνωση χωρίς το εκκλησιαστικό φρόνημα το Πατριαρχείο της Σερβίας όριζε τον Άγιο Νικόλαο Βελιμίροβιτς ως υπεύθυνο και Πνευματικό αυτών απλών πιστών.

Μετά την εγγραφή στην Οργάνωση ο Σλάβκο Πάνοβιτς ακόμα 10 χρόνια πάλεψε με την εγκόσμια ζωή και το έθος 1930 οριστικά αποφάσισε να εγκαταλείψει την ματαιότητα τούτου του κόσμου και να γίνει δόκιμος στην Ι.Μ. Στουντένιτσα.

Ως νέος άνθρωπος που μεγάλωσε στο χωρίο ήταν πολύ εργατικός και συνεπείς στα διακονήματα του Μοναστηριού. Έτσι έγινε πολύ αγαπητός από την αδελφότητα και τον Ηγούμενο. Εξαιτίας της υπακοής όπως και της θυσίας για τους άλλους μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο η αδελφότητα τоν εκλέγει ως Ηγούμενο του Μοναστηριού.

Επειδή εκείνη την εποχή μετά τον Μεγάλο Πόλεμο δεν υπήρχαν αρκετοί ιερείς στα χωρία αναγκαστικά έπρεπε να εξυπηρετεί και τα χωρία ως εφημέριος ιερέας. Αν και ήταν Ηγούμενος ενός από τα παγκόσμια σημαντικότερα μοναστήρια δεν είχε ούτε το τελευταίο λογισμό "γιατί να γυρεύω ως απλός παπάς του χωρίου" . Καθόλου θα λέγαμε δεν είχε αλλά με πολύ αγάπη πήγαινε και εξυπηρετούσε τους χωριανούς, βαπτίζοντας, παντρεύοντας και κηδεύοντας τους πιστούς. Για αυτό λόγο πολλές φόρες έλειπε από το Μοναστήρι.

Όμως, η μεγάλη αγάπη του ήταν η « νοερά προσευχή» για αυτό λόγο υπέβαλε την παραίτηση του από τα ηγουμενικά καθήκοντα και αναχώρησε στο Ησυχαστήριο του Αγίου Σάββα Α΄ Αρχιεπισκόπου της Σερβίας ,το οποίο βρίσκεται περίπου 7 χιλιόμετρα μακριά από την Μονή Στουντένιτσα.

Εξαιτίας της ταπείνωσης και απλότητας του ο Θεός του έδωσε πολλά χαρίσματα. Η προσευχή του ήταν καθαρή, χαριτωμένη και αδιάλειπτη . Είχε πολλές φορές εμπειρίες του Ακτίστου Φωτός , όπως είπε με απλότητα ότι μια φορά στο λιβάδι όταν γύρισε στο Μοναστήρι από το χωριό, μετά ένα δαιμονικό πειρασμό είδε ένα Φως πιο δυνατό από το φως του ήλιου. Αυτό το Φως τον γέμιζε και τον έκανε πολύ χαριτωμένο και φώναζε από την χαρά " πολύ όμορφο φως!"

Αγαπούσε πάρα πολύ την φύση και τα ζώα και εξαιτίας της ανεξικακίας του και της καθαρότητας του τα άγρια ζώα ημέρευαν κοντά του. Δεν τον ενοχλούσαν ούτε τα φίδια, τα οποία ζούσανε μαζί του στο κελί του. Μάλιστα , μια φορά έλεγε ο ίδιος ότι όταν καθόταν έξω και κοίταζε μια μεγάλη πέτρα ξαφνικά ανέβηκε πάνω στα πόδια του μια αστρίτης οχιά και έκατσε ήρεμα στην αγκαλιά του.

Το πρόσωπο του έλαμπε από την χάρη του Αγίου Πνεύματος, και όποιος τον έβλεπε αμέσως κατάλαβε ότι μπροστά του είναι ένας φωτισμένος μοναχός. Ανεξάρτητα από της θείες εμπειρίες μέσα του βασίλευε τέλεια υπακοή προς την Εκκλησία. Αυτό αποδείχθηκε όταν αρρώστησε και έπρεπε να πάει στο Νοσοκομείο. Τότε ο Ηγούμενος Ιουλιανός (μια άλλη Αγία μορφή) του είπε να τρώει εκεί ότι του προσφέρουν για να μην δημιουργεί πρόβλημα στο προσωπικό του Νοσοκομείου.

Χωρίς τελευταίο γογγυσμό ο πρώην Ηγούμενος έκανε απόλυτη υπακοή σε νέο Ηγούμενο και όταν ήρθε στο Νοσοκομείο έφαγε το κρέας το οποίο δεν δοκίμαζε για ολόκληρα 50 χρόνια, εκείνος που ήταν ασκητής και μεγάλος νηστευτής.

Έτσι ήταν ο πάτερ Κασσιανός, απλός και υπάκουός, και όταν πήρε το εξιτήριο από το Νοσοκομείο δεν μπορούσε πιά να επιστρέψει στο Ησυχαστήριο του εξαιτίας των γηρατειών και ασθενείας και κάνοντας ξανά την τέλεια υπακοή έμεινε στο Μοναστήρι της μετανοίας του έως την οσιακή κοίμηση του, το έτος 1987.

Η νέα γενιά των Σέρβων κληρικών, μοναχών και πιστών τον γνώριζαν μέσω μιας Ραδιοφωνικής εκπομπής του Ραδιοφωνικού Σταθμού Βελιγραδίου από τα δεκαετία του ογδόντα. Σήμερα αυτή εκπομπή βρίσκεται και στο ίντερνετ. Σε αυτή εκπομπή μπορούσαμε να ακούσουμε τον Ηγούμενο Κασσιανό, ένα πολύ απλό αγιασμένο μονάχο όπως ήταν ο Όσιος Παύλος Απλός μαθητής του Μέγα Αντωνίου.

Πόσο ήταν απλός και πόση αγάπη είχε για τον άνθρωπο, την φύση και τα ζώα μπορούμε να δούμε και από τις σκέψεις του που ευτυχώς μέσω αυτής ραδιοφωνικής εκπομπής σώζονται.

"Οι Σκέψεις του Ηγουμένου Κασσιανού"

« Όταν εισέλθεις μέσα στην ζωή της φύσης τότε μπήκες στην θέληση της δημιουργίας του Θεού.»

« Όλα ζώα αγαπιούνται μεταξύ τους.»

«Το μυρμήγκι είναι σαν άνθρωπος, ως ώριμος άνθρωπος.»

«Το φίδι είναι ψυχολόγος.»

«Το γουρούνι είναι μεγαλύτερος ψυχολόγος, μεγαλύτερο από το σκύλο.»

«Τα ζώα έχουν την επίγνωση για κάθε άνθρωπο, και όταν σε δει γνωρίζει ποια αισθήματά έχεις μέσα σου, και αν δεν είσαι κακώς δεν σε φοβάται, όμως αν είσαι φεύγει από εσένα.»

« Είχα διαβάζει αρκετά για τα ζώα όμως περισσότερα είδα με τα μάτια μου , και αυτά δεν γράφουν μέσα στα βιβλία. Με τα μάτια μου είδα την κίνηση των ζώων. Πως κάνουν παρέα μεταξύ τους.»

« Ο λύκος είναι πιο ήμερος από τον άνθρωπο και έχει πιο όμορφο μυαλό από τον άνθρωπο»

«Κανένα ζω δεν πρέπει να βασανίζει ο άνθρωπος, ούτε το φίδι, ούτε τον λύκο, ούτε την αλεπού, ούτε τον αετό, ούτε το βάτραχο. Το βάτραχο είναι μεγάλο ενώπιον του Θεού. Ναι εκείνο είναι το βάτραχο, αλλά πρωτίστως είναι δημιούργημα του Θεού. Ο βάτραχος δεν μας ενοχλεί ούτε μας εμποδίζει.»

«Άμα πρέπει σκότωσε το ζώ αλλά μην το βασανίζεις. Είσαι Αφεντικός των ζώων. Όλα τα ζώα δόθηκαν στη υπηρεσία του ανθρώπου, όμως όχι να τα βασανίζει, δεν επιτρέπεται.»

« Η ποινή έρχεται αργά όμως όταν έρθει τότε ήρθε πραγματικά.»

«Ο Άγγελος, Φύλακας των ζώων, Φύλακας πάντων και των φρούτων, και του δάσους και των σποριόφυτων, ο Άγγελος του Κυρίου, η Οφθαλμός του Θεού τα πάντα βλέπει.»

« Να είσαι φιλεύσπλαχνος , συμπονετικός μάλιστα.»

«Δεν εύχομαι σε κανένα τα βασανιστήρια.»

« Οποίος είναι φιλεύσπλαχνος προς τους άλλους και οι άλλοι θα είναι εύσπλαχνοι προς εκείνον.»

« Το κακό δεν θέλει να ηρεμήσει.»

«Το κυριότερο είναι αυτό, να μην έχει άνθρωπος στην καρδία του την εκδίκηση. Η εκδίκηση είναι η αμαρτία.»

«Ο Θεός να του αποδώσει όχι εγώ.»

«Μόνο η δικαιοσύνη νικάει.»

«Δεν χαίρομαι για την καταστροφή του κανενός.»

«Δεν επέτρεψα στον εαυτό μου ούτε μια ψυχή να σκοτωθεί εξαιτίας της ψυχής μου, να μην σκοτωθεί κανένας εξαιτίας της γλώσσας μου.»

«Όταν με πιέζανε να πω κάτι για κάποιο άνθρωπο τους απαντούσα "Δεν βλέπω, δεν ακούω, αυτά γνωρίζω μόνο !"»

Αυτές λίγες σκέψεις ναι μεν δηλώνουν την απλότητα του Ηγουμένου Κασσιανού αλλά και την σοφία του Θεού την οποία απέκτησε στην έρημο που ζούσε παραπάνω από είκοσι χρόνια.

Οσιότατος Ηγούμενος πάτερ Κασσιανός ακόμα παραμένει άγνωστος για πολλούς στην Σερβία και σε όλο το κόσμο όμως μπροστά στους οφθαλμούς του Θεού ήδη είναι γνωστός φίλος των Οσίων Πατέρων της Εκκλησίας που ζούσαν σε ερημιές και βουνά σε σπηλιές και σε τρύπες της γης.

Αρχιμανδρίτης Ευσέβιος Μεάντζια

"Последња Пасха Старца Евменија”

Као што за време свога земаљског живота није спадао у групу укалупљених људи и свештеника тако ни задња Пасхална служба Старца Евменија Сардикакиса није могла бити класична служба по Типику Цркве.

Пре свега ретко ко се одлучуje да буде монах а поготово као монах и свештеник да служи у Болници за губаве као што je отац Евмениje који je опслуживао малу болничку Цркву Светих Бесребреника Козме и Дамjaна у Атинском предграђу Света Варвара.

Иако је у младости био оболео од губе врло брзо је оздравио јер је био пронађен лек против те преносне болести која је мучила човечансто вековима. Сви који су били болесни од губе били су излечени, наравно сходно томе ко се у каквом стадију обољења затекао тако је и остао, јер којима се издеформисало лице или остали удови тела није било могућности повратка у првобитно стање.

Старац Евеменије ,тада још обичан монах Софроније, одлучио је да остане у болници за Заразне болест иако се могао вратити у свој Манастир Светог Никите на Криту где je био замонашен.

Тада је дошао у Болницу са острва Хиоса Свети Никифор кога је послао Свети Антим Хијоски да се до упокојења Светог Никифора стара о њему тадашњи млади монах Софроније, потоњи Архимандрит Евеменије.

Поред Светог Старца Никифора отац Евменије научио се умно-срдачној молитви и био је сам сведок кад се Старац Никифор узнео изнад болесничке постеље окупан Небеском светлошћу.

У болничкој Цркви Светих Врача заједно са оцем Стефаном Старац Евменије служио је Божанствену Литургију за око 200 болесних како од губе тако и од других заразаних болести. Обојица су причешћивали болесне и потом употребљавали Пречасне Дарове и никада се ниједан од њих двојице није заразио, с тим да отац Стефан још увек служи у Болници и то скоро 50 година неуморне пастирске службе.

Међу болесницима осим Светог Никифора и Старца Евеменија било је још Светих по сведочењу како Оца Стефана, тако и Митрополита Морфу Неофита и оца Евангелоса Папаниколау који је и доктор и директор Болнице. Вреди споменити три светог живота монахиње Евстатију, Харитину и Филотеју које су биле увек у дну Болничке Цркве Светих Врача за време службе као и светог живота жене Аргиро, Констадину, Евангелију као и многи други чија имена само Бог зна.

Од свих који су били болесни остало их је данас свеукупно осам док од тешко болесних са великим деформацијама остао је само барба Атанасије, док су се сви остали упокојили. Увек кад год иде отац Стефан да га причешћује види пред собом једног радосног човека пуног вере, којег кад год пита како је увек добива исти одговор „Слава Богу све је добро!“

Никада нико од њих није се жалио већ су сви били препуни вере и захвални Богу за свој крст који су без роптања носили. Наравно велика утеха за све њих био је Свети Старац Никифор као и Свети Старац Евменије који је све до свог блаженог упокојења 23. Маја 1999. са неописивом и несвакидашњом радошћу служио при болничкој Цркви опслужујући болеснике и сваког ко му је притицао.

Његова задња Пасхална Служба 11.Априла 1999. године била је једна од најчудесних и најнесвакидашњих Васкршњих служби. За певницом је певао тада млади доктор а данас и свештеник отац Евангелос Папаниколау док је Старац Евменије у Олтару био заједно са Оцем Стефаном.

Служба је почела у 9 увече, док свуда у Грчкој служба по Црквеном Типику почиње у 11 увече. Младом доктору дао је благослов да чита од 9 увече Дела Апостолска све до 11 увече, а онда је почео Канон Велике Суботе који уместо да се заврши око 12 кад Свештеник излази са свећама на олтарске двери и пева „Ходите примите Светлост од Незалазне Светлости и прославите Христа Васкрслог из мртвих“ завршио се у 1:40 по поноћи.

Тек тад је изашао Старац Евменије да пева „Ходите примите Светлост“ док се скоро у свим осталим Црквама Васкршња Служба приводила крају, која углавном завршава у Грчкој око 2 сата по поноћи. Међутим иако је прошло 2 сата по поноћи још се није чуло од стране Старца Евменија „Христос Воскресе“.

Тек у 2:20 Старац Евменије почео је да читава пред Црквом Јеванђеље и то не уобичајено кратко Васкршње Јеванђеље него најдуже Васкршње зачело и тек после читања Јеванђеља запевао је Старац Евменије тропар Васкрсења после којега се већи дио верника разбежао кућама док су на Божанственој Литургији остали само болесници и њихови сродници.

Друго велико изненађење за све присутне било је на Светој Литургији када је после Јеванђеља на Литургији током јектеније почео да се моли за све живе које је упознао током свога живота а затим да у наставку јектеније спомиње све упокојене које је знао.

Читав сат се молио за живе и читав сат и по за све упокојене, тако кад су дошли до Херувимске песме било је већ 5 сати изјутра. Немогавши више издржати појац др. Евангелос ушао је у олтар изнервиран да каже Старцу да пожури, али Старац му је одговорио „Не већ полако! Ово је моја последња Пасха на земљи. Пусти ме да полако одслужим, јер нећу више имати прилику.“

У наставку службе кад су стигли до „Ангел вопијаше Благодатна“ опет је дуго помињао све упокојене који се по богослужбеном типику тада и помињу, тако да је Васкршња служба завршила око 7 сати изјутра.

Као да су били на Светогорском свеноћном Бденију, од 9 увече па све до 7 изјутра трајала је задња Васкршња служба, последња Пасха Светог Старца Евменија.

Свети Старац није могао да напусти овај свет а да се не напоји из свег срца божанствених Васкршњих химни и притом да се помоли из све душе за све знане му живе и упокојне.

А колико je заиста био велик пред Богом Старац Евмениje наjбоље сведочи Свети Старац Порфириje коjи je први открио светост оца Евмениjа говорећи верницима:" Ако хоћете заиста да видите Светитеља онда да идете у Болницу у Свету Варвару да упознате оца Евмениjа!"

Мали болнички Храм Светих Врача Козме и Дамјана сведочанство је живе вере људи који су били заражени губом и осталим заразним болестима и који су са непоколебљивом вером примали Животворне Тајне Тела и Крви Христове на отпуштење грехова и Живот Вечни док су Свештеници који су служили Свети Старац Евеменије и још увек у животу и при служби Отац Стефан са вером, страхом Божијим и љубављу причешћивали болесне и потом употребљавали дарове а да притом никада нико се није разболео, како ни од свештеника тако ни од придошлих верника.

Архимандрит Евсевије Меанџија

Μερικές σκέψεις εν όψει της Εορτής των Χριστουγέννων

- Νικόλαος Γεωργαντώνης

θεολόγος - ιεροψάλτης

Δεν είναι ωραίο να αλλάζουμε την ιερά μας Παράδοση που εκφράζει την Ορθόδοξη πίστη μας. Σε πολλές περιπτώσεις, θέλοντας να είμαστε πιο "κοντά" στον κόσμο, αλλοιώνουμε αυτή την Παράδοση, ακόμη και την Πίστη μας.

Προσωπικά, πάντα μου άρεσε η ιδέα ότι τα Χριστούγεννα, ξεκινούσε η ακολουθία του Όρθρους στις 5 το πρωί ή γινόταν αγρυπνία που τελείωνε τα ξημερώματα. Αυτό έχει μεγάλη σημασία, γιατί εαν σκεφτούμε λίγο, υπάρχει λόγος που ξεκινά η ακολουθία του Όρθρου μέσα στο σκότος. Όπως σε μια ομιλία του, λέει ο π. Αθανάσιος Μυτιληναίος ότι η νύχτα έχει το ιδίωμα του μυστηρίου, του άγνωστου αλλά και την δυνατότητα της κατάνυξης (κατά την ερμηνεία του Αγ. Ιωάννου Δαμασκηνού). Δεν είναι τυγχαίο που και μεγάλοι ασκητές και Πατέρες τις Εκκλησίας μας, προσευχόντουσταν με περισσότερη θέρμη κατά το βράδυ. Άρα, ξεκινώντας όταν ανατέλλει ο Ήλιος, χάνουμε αυτή την έννοια που υπήρχε από παλιά στην Εκκλησία μας κατά τις Δεσποτικές εορτές όπως Χριστούγεννα και Πάσχα. Τουλάχιστον κατά τις Μεγάλες εορτές (τουλάχιστον στις Δεσποτικές) είναι καλό να τηρήται η τάξη να ξεκινά νωρίτερα.

Μπορεί να θεωρείται αυτό ως μια ασήμαντη λεπτομέρεια, αλλά η υπόθεση της Σωτηρίας μας, κρίνεται από τις λεπτομέριες. Πρέπει να έχουμε κατά νού (κληρικοί και λαϊκοί) ότι είναι καλύτερο να αρέσουμε στον Θεό παρά στον κόσμο. Ο κόσμος μαθαίνει από τον κλήρο (κυρίως) στο πως θα συμπεριφέρεται εντός της Εκκλησίας. Άρα, αν έρχεται κόσμος στις ακολουθίες ή όχι, ευθυνόμαστε περισσότερο όσοι είμαστε στην Εκκλησία διότι κάτι δεν δίνουμε, κάτι δεν βιώνουμε σωστά. Γιατί, αν βιώνεις Χριστό, εκπέμπεις Χριστό.

Αυτές τις λίγες σκέψεις ήθελα να θέσω ως προβληματισμό για όλους μας αυτές τις ημέρες. Δεν μπορεί συνέχεια να κάνουμε εκπτώσεις σε βάρος της Ορθοδόξου Εκκλησίας μας. Η βιασύνη της κοινωνίας δεν πρέπει να επηρεάζει την Θεία Λατρεία μας που βασικό στοιχείο έχει το άχρονο (εντός λογικών ορίων βέβαια). Ούτε πρέπει να κόβονται κανόνες, αντίφωνα, να βγαίνει το Άγιο Ποτήριο με το "Μετά φόβου..." και αμέσως να λένε "Σώσον ο Θεός..." και να συνεχίζεται η Θεία Μετάληψη κατά την απόλυση της Θείας Λειτουργίας, κ.α. Κάποια θέματα πρέπει να τηρούνται, όχι για τον τύπο αλλά για την ουσία.

Αυτό που πρέπει να σκεφτούμε είναι, τελικά, θα γιορτάσουμε φέτος Χριστούγεννα με Χριστό ή άνευ Χριστού;

Ο Αγ. Ιωάννης Χρυσόστομος (13 Νοεμβρίου)

         - Νικόλαος Γεωργαντώνης

θεολόγος - ιεροψάλτης

«Ἡ τοῦ στόματός σου καθάπερ πυρσὸς ἐκλάμψασα χάρις, τὴν οἰκουμένην ἐφώτισεν.»[1] Αυτή είναι η φράση που δείχνει ποιός ήταν ο Άγιος Ιωάννης Χρυσόστομος. Κορυφαίος ερμηνευτής και Θεολόγος, έδωσε πλούσια παρακαταθήκη και δικαίως ονομάστηκε και «Χρυσόστομος»[2]. Μίλησε πάνω σε πολλά θέματα που αφορούσαν στην πνευματική καλλιέργεια των πιστών καθώς και στα προβλήματα της εποχής του.

           Ο Αγ. Ιωάννης ο Χρυσόστομος γεννήθηκε στην Αντιόχεια το 354 μ.Χ.[1] Υπάρχουν μαρτυρίες όπως του Παλλαδίου Ελενοπόλεως (πρώτος βιογράφους του Ι. Χρυσοστόμου) που αναφέρουν την γέννηση του Χρυσοστόμου το 354 μ.Χ., άλλες έρευνες που τοποθετούν την γέννηση του μεταξύ του 344 – 354 μ.Χ. και άλλες που την τοποθετούν το 349 – 350 μ.Χ. Ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος, περί το 368 μ.Χ. βαπτίστηκε.

            Ο πατέρας του ήταν ο Ιωάννης Σεκούνδος[2], οποίος ήταν στρατηγός του Ρωμαικού στρατού που έδρευε στην Αντιόχεια. Η μητέρα του ήταν η Ανθούσα, η οποία είχε βαθειά χριστιανική πίστη και αγωγή, κάτι που μαρτυρείται και από τον Λιβάνιο που είπε «Οίαι παρά χριστιανοίς γυναίκες εισι!»[3] Σε μικρή ηλικία έχασε τον πατέρα του ο Ιωάννης και τον μεγάλωσε η μητέρα του.

            Τα πρώτα γράμματα τα έμαθε από τη μητέρα του και μετά παρακολούθησε ανώτερες σπουδές κοντά στον σπουδαίο ρήτορα Λιβάνιο και τον φιλόσοφο Ανδραγάθιο μέχρι τα δεκαοκτώ του χρόνια. Μέσα από αυτές τις σπουδές, έγινε βαθύς γνώστης της ελληνιστικής παιδείας, μαθητεύοντας κοντά στους καλύτερους ρήτορες της εποχής του. Οι σπουδές που έκανε, τον προόριζαν για το επάγγελμα του δικηγόρου αλλά ο Ιωάννης είχε διαφορετική κλίση.

            Μετά από τις σπουδές του, πήγε στο «Ασκητήριο», το οποίο είχε ιδρυθεί από τον Διόδωρο Ταρσού (+392) και τον Καρτέριο και λειτουργούσε ως σχολή, μοναστηριακού τύπου όπου διδασκόταν η ερμηνεία των Γραφών και η θεολογία της Εκκλησίας.[4] Εδώ σπούδασε ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος με εντυπωσιακή επίδοση στις σπουδές του. Μεταξύ των διαφόρων συμμαθητών που είχε ήταν και ο Θεόδωρος, μετέπειτα επίσκοπος Μομψουεστίας (+428).[5] Ο ιερός Χρυσόστομος όμως δεν ικανοποιήθηκε με την ερμηνευτική μέθοδο του Διόδωρου Ταρσού και έφυγε από τη σχολή αυτή.

            Ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος χειροθετήθηκε αναγνώστης κατά το 372 μ.Χ.[6]  Τότε ξεκίνησε το διδακτικό και ερμηνευτικό του έργο επειδή εκείνη την εποχή, ο Αναγνώστης είχε ως διακόνημα όχι μόνο να διαβάζει την Αγία Γραφή αλλά και να την ερμηνεύει και να την εξηγεί στον λαό. Παράδειγμα για το αξίωμα του Αναγνώστου μας δίνει ο ίδιος ο Χρυσόστομος «και ανελθών ο αναγνώστης λέγει πρώτον το βιβλίον τίνος εστί, του δείνος τυχόν προφήτου, ή αποστόλου, ή ευαγγελιστού, και τότε λέγει ά λέγει, ώστε ευσημότερα υμίν είναι, και μη μόνον τα εκγείμενα ειδέναι, αλλά την αιτίαν των γεγραμμένων, και τις ταύτα είρηκεν.»[7] Τον ίδιο χρόνο, μετά από την κοίμηση της μητέρας του Ανθούσας, εγκατέλειψε την Αντιόχεια και πήγε να μονάσει στην ορεινή περιοχή, Σιλπίου κοντά σε κάποιον ασκητή.[8] Ήθελε και νωρίτερα να μονάσει, αλλά δεν το έκανε λόγω της μητέρας του, που δεν ήθελε να φύγει ο Ιωάννης από κοντά της πριν από την κοίμηση της. Εδώ μόνασε για τέσσερα χρόνια και μετά από αυστηρή άσκηση, ζήτησε να πάει να ασκητέψει με περισσότερη αυστηρότητα. Αφού πήρε ευλογία, πήγε σε ένα μικρό σπήλαιο κοντά στο όρος Σίλπιος. Εδώ ασκήτεψε με ολοήμερη προσευχή και μελέτη της Αγίας Γραφής για δύο χρόνια έως ότου αρρώστησε από το κρύο και κατά το έτος 378 – 379 μ.Χ. αναγκάστηκε να γυρίσει στην Αντιόχεια.[9]

            Το 381 μ.Χ. χειροτονήθηκε διάκονος από τον επίσκοπο Αντιοχείας Μελέτιο και μετά από πέντε χρόνια, το 386 μ.Χ., χειροτονήθηκε πρεσβύτερος από τον διάδοχο του Μελετίου, Φλαβιανό.[10] Μέσα σε αυτή τη περίοδο, ο ιερός Χρυσόστομος ανέπτυξε τη δράση του σε ερμηνευτικά και θεολογικά θέματα. Κήρυξε αρκετά και κατά των διαφόρων αιρέσεων που είχαν παραμείνει και ειδικότερα κατά των Ανομοίων που ακόμη υπήρχαν στην Αντιόχεια αυτή την εποχή. Η φήμη του εξαπλώθηκε και έφθασε σε τέτοιο βαθμό, ώστε να θεωρείται ήδη από τον λαό ως Χρυσόστομος. Όλα τα βλέμματα στράφηκαν, αυτή την εποχή, στον Αγ. Ιωάννη τον Χρυσόστομο, επειδή ήδη είχαν φύγει από το εκκλησιαστικό προσκήνιο ο Μέγας Βασίλειος (+379) και ο Αγ. Γρηγόριος ο Θεολόγος (+390).[11]

            Το 397 μ.Χ., κοιμήθηκε ο Νεκτάριος, αρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως. Ο Παλλάδιος αναφέρει για την κατάσταση του αρχιεπισκοπικού θρόνου μετά την κοίμηση του Νεκταρίου, «Εντεύθεν συντρέχουσιν τινες των μη ζητουμένων, μνηστεύοντες την προεδρίαν, άνδρες τινές ουκ άνδρες, πρεσβύτεροι μεν την αξίαν, ανάξιοι δε της ιερωσύνης, οι μεν πραιτωριοκτυπούντες, οι δε δωροδοκούντες, άλλοι δε και τους δήμους γονυπετούντες.»[12]  Ο λαός της Κωνσταντινούπολης ζητούσε άνθρωπο φωτισμένο, ζητούσε όπως αναφέρει ο Παλλάδιος «επιζητών τον επιστήμονα της ιερωσύνης.»[13] Το 398 μ.Χ., μετά από εισήγηση του Ευτροπίου στον αυτοκράτορα Αρκάδιο και υπερψήφιση κλήρου και λαού, εξελέγη αρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως και χειροτονήθηκε από τον Θεόφιλο Αλεξανδρείας.[14] Δεν πήγε όμως αμέσως στην Κωνσταντινούπολη ο Χρυσόστομος γιατί αυτό θα δημιουργούσε προβλήματα στην Αντιόχεια. Έτσι παρακάλεσε τον κόμη της Αντιόχειας, τον Ευτρόπιο, ο οποίος και έφερε τον Ιωάννη έξω από τη πόλη, στην περιοχή Ρωμανησία όπου και τον παρέλαβαν απεσταλμένοι του αυτοκράτορα.[15] Ο Θεόφιλος Αλεξανδρείας δεν ήθελε να βάλει τον Ιωάννη Χρυσόστομο ως αρχιεπίσκοπο, αλλά υποχώρησε, χάρη στην τόσο μεγάλη υποστήριξη που είχε ο Χρυσόστομος.

            Τα πρώτα θέματα με τα οποία ασχολήθηκε ο Ιωάννης Χρυσόστομος ήταν με την πνευματική οικοδομή του λαού και την ειρήνη μεταξύ των Εκκλησιών. Για το πρώτο θέμα, ξεκίνησε να κάνει κηρύγματα με διδακτικό χαρακτήρα που κατηχούσαν τον κόσμο στα θέματα της πίστεως. Ο ίδιος ζούσε με ασκητικό τρόπο και με αυτό τον τρόπο θέλησε να συνετίσει τους κληρικούς και μοναχούς που σκανδάλιζαν με τον τρόπο ζωής τους το λαό. Ο Χρυσόστομος πούλησε ότι πολυτελή πράγματα είχε στην αρχιεπισκοπή και τα έδωσε στα φιλανθρωπικά ιδρύματα που είχε η πόλη.[16] Άλλαξε το κλίμα στην Κωνσταντινούπολη, με την προσθήκη περισσοτέρων ακολουθιών που γινόταν με τάξη και ο κόσμος ενθουσιάστηκε γιατί αυτό είχε ατονήσει με τον προηγούμενο αρχιεπίσκοπο Νεκτάριο.[17] Δεν έμεινε μόνο στο λειτουργικό βίο ο Χρυσόστομος, αλλά προχώρησε και στην δημιουργία νέων φιλανθρωπικών ιδρυμάτων και έντεινε το ενδιαφέρον του για τους φτωχούς και ανήμπορους.

            Ο νέος τρόπος ζωής που έφερε στην Κωνσταντινούπολη ο Ιωάννης Χρυσόστομος ευχαρίστησε πολλούς κληρικούς και λαϊκούς αλλά δημιούργησε και πολλές αντιδράσεις από κληρικούς κυρίως. Ο Χρυσόστομος, όπως ειπώθηκε και νωρίτερα, ζήτησε από τους κληρικούς να είναι πιο σεμνοί και λιτή στην ζωή τους και να είναι παραδειγματικοί στον λαό. Αυτό έλαβε έκταση όταν κήρυξε εναντίων των πλουσίων που ζούσαν εις βάρος του λαού.

            Ο Ιωάννης Χρυσόστομος έδειξε στον λαό του Θεού, το πραγματικό χαρακτήρα ενός Χριστιανού με τα λόγια του αλλά πολύ περισσότερο και με τα έργα του. Έτσι, έφτασε στο τέλος της ζωής του, στην εξορία, κοντά στα Κόμανα, όπου μετά από το βασανιστικό μαρτύριο της διαδρομής προς την εξορία στην Πιτυούντα στον Καύκασο, είπε τη χαρακτηριστική δοξολογική προσευχή «Δόξα τω Θεώ, πάντων ένεκεν», πρόσθεσε το «Αμήν» και παρέδωσε το πνεύμα του.[18]

---

[1]Στ. Παπαδόπουλος, Αγ. Ιωάννης ο Χρυσόστομος, Τόμος Α’, σελ. 22

[2] Στ. Παπαδόπουλος, Αγ. Ιωάννης ο Χρυσόστομος, Τόμος Α’, σελ. 24

[3] Ιω. Χρυσοστόμου, Εις Νεωτέραν Χηρεύσασαν, PG 48, 601

[4] Στ. Παπαδόπουλος, Πατρολογία, Τόμος Β’, σελ. 557

[5] Στ. Παπαδόπουλος, Αγ. Ιωάννης ο Χρυσόστομος, Τόμος Α’, σελ. 24

[6] Κων. Β. Σκουτέρη, Ιστορία Δογμάτων Β’, σελ. 619

[7] Ιω. Χρυσοστόμου, Εις την Προς Εβρ. Επιστολήν, Ομιλία Η’, PG 63, 75

[8] Στ. Παπαδόπουλος, Αγ. Ιωάννης ο Χρυσόστομος, Τόμος Α’, σελ. 25

[9] Στ. Παπαδόπουλος, Αγ. Ιωάννης ο Χρυσόστομος, Τόμος Α’, σελ. 26

[10] Κων. Β. Σκουτέρη, Ιστορία Δογμάτων Β’, σελ. 619

[11] Στ. Παπαδόπουλος, Αγ. Ιωάννης ο Χρυσόστομος, Τόμος Α’, σελ. 30

[12] Ιω. Χρυσοστόμου, Διάλογος Ιστορικός Παλλαδίου, Διάλογος Ε’, PG 47, 19

[13] Ιω. Χρυσοστόμου, Διάλογος Ιστορικός Παλλαδίου, Διάλογος Ε’, PG 47, 19

[14] Κων. Β. Σκουτέρη, Ιστορία Δογμάτων Β’, σελ. 620

[15] Ιω. Χρυσοστόμου, Διάλογος Ιστορικός Παλλαδίου, Διάλογος Ε’, PG 47, 19

[16] Στ. Παπαδόπουλος, Αγ. Ιωάννης ο Χρυσόστομος, Τόμος Α’, σελ. 32

[17] Στ. Παπαδόπουλος, Αγ. Ιωάννης ο Χρυσόστομος, Τόμος Α’, σελ. 32

[18] Ιω. Χρυσοστόμου, Διάλογος Ιστορικός Παλλαδίου, Διάλογος ΙΑ’, PG 47, 38

---

[1] Απόσπασμα από το Απολυτίκιο, ΙΓ’ Νοεμβρίου, Ήχος πλ. Δ’

[2] Στ. Παπαδόπουλος, Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, Τόμος Α’, σελ. 9